O normach i nieprawid這wociach rozwoju mowy u ma貫go  dziecka

 

     Porozumiewanie si j瞛ykowe, s這wne, mo磧iwe jest za spraw mowy, kt鏎a odgrywa istotn rol w spo貫cznych kontaktach cz這wieka z innymi ludmi. Poprzez umiej皻no m闚ienia oraz rozumienia tekst闚 s這wnych dokonuj si g堯wne interakcje mi璠zyludzkie. Prawid這we kszta速owanie si i rozw鎩 mowy dziecka stanowi podstaw formowania si jego osobowoci. Rozumienie mowy pozwala dziecku pozna otaczaj鉍y je wiat, za m闚ienie umo磧iwia mu wyra瘸nie swoich 篡cze, pragnie, uczu, dowiadcze, prze篡, spostrze瞠. Jeli proces rozwoju mowy dziecka przebiega prawid這wo, to proces mylenia dziecka nie jest zak堯cony, z uwagi na to, 瞠 zjawiska te s ze sob cile powi頊ane. Zar闚no mowa, jak i mylenie dziecka w wieku przedszkolnym maj charakter sytuacyjny i synpraktyczny. Oznacza to, 瞠 dziecko nie przekracza w swych wypowiedziach kr璕u bezporednio wykonywanych czynnoci, przedmiot闚 oraz os鏏, z kt鏎ymi pozostaje w danej chwili w najbli窺zym kontakcie. Mylenie za zwi頊ane jest z osi鉚ni璚iem konkretnego celu, widocznego w dzia豉niu praktycznym podczas rozwi頊ywania problem闚 w trakcie zabaw i codziennych zaj耩. Dziecko wzbogacaj鉍 swoje s這wnictwo rozwija mylenie, czyni鉍 je coraz bardziej abstrakcyjnym.

Dziecko przekraczaj鉍 pr鏬 przedszkola zwykle ma opanowane podstawy systemu swojego j瞛yka. Rozumie wypowiedzi, kt鏎e s do niego kierowane, u篡wa w mowie czynnej okrelonego zasobu s堯w. W ci鉚u okresu przedszkolnego poszerza sw鎩 s這wnik i tak: dwulatek u篡wa w celu komunikowania si ok. 300 400 s堯w, trzylatek ok. 1 tys., s堯w, czterolatek ok. 1,5 tys., s堯w, pi璚iolatek ponad 2 tys., s堯w, szeciolatek ok. 3 tys., s堯w. W okresie przedszkolnym dziecko coraz sprawniej operuje regu豉mi fonetycznymi, potrafi wypowiada si coraz d逝窺zymi zdaniami, bardziej poprawnymi pod wzgl璠em struktury gramatycznej. Maj鉍 siedem lat dziecko swobodnie pos逝guje si mow, u篡waj鉍 jej do komunikowania swoich pragnie, d嘀e, emocji, uczu, zasobu wiedzy do inicjowania oraz podtrzymywania kontakt闚 z r闚ienikami i z doros造mi.

 

Jak powinien przebiega prawid這wy rozw鎩 mowy u dzieci od trzeciego do sz鏀tego roku 篡cia?

 

Stan rozwoju mowy dzieci 3 letnich

Dziecko trzyletnie rozumie, co do niego m闚imy pod warunkiem, 瞠 treci do niego kierowane nie wybiegaj poza jego wczeniejsze dowiadczenia. Trzylatek u篡wa ju zda kilkuwyrazowych, w kt鏎ych wci嘀 wyst瘼uj b喚dy gramatyczne np. nie mam zabawk闚, spodni闚 zamiast nie mam zabawek, spodni M闚i ch皻nie i du穎. Opowiada o tym co widzi, myli g這no, m闚i鉍 tak瞠 do siebie. Zaczyna zadawa wiele pyta, gdy ciekawi go otaczaj鉍y wiat oraz bawi je formu這wanie samych pyta. Dziecko spe軟ia polecenia, zawieraj鉍e znane mu wyrazy, np. potrafi wskazywa czci cia豉, elementy zabawek, nazywa i wykonuje codzienne czynnoci, umie poda swoje imi.

Trzyletnie dziecko powinno wymawia prawid這wo nast瘼uj鉍e dwi瘯i: a, o, e, y, i, , , p, m, pi, mi, f, w, fi, wi, t, d, n, , l. li, , , , d, k, g, ki, gi, ch, j, . U niekt鏎ych dzieci trzyletnich zdarza si wymawianie konsekwentne g這sek (t, d) zamiast (k, g) oraz mylenie g這ski (ch) i (f) co nie stanowi jeszcze problemu. Je瞠li w mowie dziecka czteroletniego pojawia si brak tych dwi瘯闚, to w闚czas taki stan wymaga interwencji logopedycznej.

Dla mowy dziecka trzyletniego charakterystyczne jest te opuszczanie, zast瘼owanie lub przestawianie dwi瘯闚. Wi嘀e si to zw豉szcza w trudnych wyrazach z wyst瘼owaniem obok siebie grup sp馧g這skowych oraz z sam d逝goci wyraz闚.

G這ski (s, z, c, dz) zaczynaj by wymawiane prawid這wo, chocia bywaj jeszcze (do 4 roku 篡cia) artyku這wane jako (, , , d).

Sz, , cz, d mo瞠 jeszcze zast瘼owa , , , d ale r闚nie mo瞠 by zast瘼owane przez s, z, c, dz.

W miejscu  (r) coraz czciej pojawia si (l) a nie jak dotychczas (j).

Wypowiedzi os鏏 doros造ch s wzorem, wed逝g kt鏎ego dziecko uczy si m闚i i powinny by zawsze pe軟e i poprawne a wszystkie g這ski wymawiane prawid這wo. Rodzice, dziadkowie i inni doroli z najbli窺zego otoczenia dziecka s r鏚貫m prawid這wych wzor闚 j瞛ykowych. Nie dopuszcza si naladowania przez doros造ch pieszczotliwej wymowy dziecka, kt鏎a mo瞠 nasila w wymowie wykorzystywanie zamienne g這sek , , , d.

 

Stan rozwoju mowy dzieci 4- letnich

Czterolatek rozumie i wykonuje polecenia nauczyciela. Rozumie d逝窺ze wypowiedzi, w kt鏎ych wyst瘼uj przyimki: pod, na, do, w, przed, obok, za. Potrafi m闚i o przesz這ci, przysz這ci a nie tylko teraniejszoci. Rozpoznaje kolory. Wypowiedzi dziecka mog by nadal agramatyczne, chocia dziecko przejawia zaciekawienie poprawnoci j瞛ykow. Dziecko zadaje du穎 pyta o znacznym stopniu trudnoci. Pyta nie tylko co to jest?, ale dlaczego tak si dzieje?, po co to?, jakie jest?. Dla stymulacji rozwoju mowy i intelektu wa積e s odpowiedzi os鏏 doros造ch udzielane w spos鏏 cierpliwy i wyczerpuj鉍y. W wypowiedziach dziecka czteroletniego dostrzec mo積a neologizmy j瞛ykowe, formy nie u篡wane przez doros造ch np. Tata to du篡 czytacz, bo cz瘰to czyta gazet.

Wymowa czterolatka staje si bardziej precyzyjna dzi瘯i dalszemu usprawnianiu si narz鉅闚 artykulacyjnych i pionizacji przedniej czci j瞛yka. G這ski s, z, c, dz, powinny ju brzmie twardo i  podobnie jak , , , d powinny by wym闚ione z zamkni皻ymi z瑿ami. J瞛yk nie mo瞠 wsuwa si mi璠zy z瑿y. Wymowa mi璠zyz瑿owa musi zosta skorygowana przez logoped, nie ust雷i samoistnie, bo nie jest cech wymowy dzieci璚ej. U niekt鏎ych dzieci obserwujemy artykulacj g這ski (l), przechodz鉍 w dwi瘯 dr蕨cy (r) lub nawet pe軟e wym闚ienie g這ski (r). Niekiedy pojawiaj si te g這ski (sz, , cz, d), ale ich wymawianie jako s, z, c, dz a tak瞠 (r ) jako (l) jeszcze w tym okresie jest prawid這woci rozwojow. Nieprawid這we b璠zie natomiast zast瘼owanie g這ski (r) przez (). W momencie gdy dziecko zamiast rakieta powie 豉kieta  to taka wymowa ju nie mieci si w normach dla wieku. Grozi to przekszta販eniem () w zdeformowane(r ) wymawiane w tylnej czci jamy ustnej, co b璠zie wymaga這 oddzia造wania logopedycznego.

 

Stan rozwoju mowy dzieci 5 letnich

Wypowiedzi dziecka s ju wielozdaniowe. Jest ju kolejno zdarze i zale積oci przyczynowo skutkowe. Pi璚iolatek ch皻nie opowiada o tym, co si dzia這 w przedszkolu, o filmie, kt鏎y ogl鉅a, lub o bajce, kt鏎 przeczyta豉 mama. Potrafi wyjani znaczenie wielu s堯w, Wypowiedzi dziecka s ju prawid這we pod wzgl璠em gramatycznym. Dziecko ch皻nie poprawia siebie i innych, np. m這dsze rodze雟two. Wymowa doskonali si. G這ska (r ) cz瘰to jest ju wymawiana prawid這wo, co mo積a obserwowa jako zjawisko hiperpoprawnoci. np. rarka zamiast lalka, kt鏎a to samoistnie zaniknie po kilku tygodniach lub miesi鉍ach. Dziecko wymawia te sz, , cz, d. Wszystkie g這ski dwi璚zne brzmi dwi璚znie.

 

  • Dziecko nie m闚i, porozumiewa si gestami

  • Nie reaguje na polecenia.

  • Nie przybywa nowych s堯w rozw鎩 zatrzyma si

  • Brak reakcji na g這s, brak reakcji na zr騜nicowane pod wzgl璠em g這noci dwi瘯闚, g這ne m闚ienie, czy odpowiadanie na pytania   wskazuj鉍e na problemy ze s逝chem.

  • Brak r騜nicowania s逝chowego niekt鏎ych g這sek: b p, d t, c cz, d- i innych podejrzenie zaburzenia s逝chu fonematycznego.

  • linienie si podczas m闚ienia po造kanie niemowl璚e, w kt鏎ym j瞛yk podczas po造kania liny jest na dole jamy ustnej, a nie wklejony w podniebienie.

  • M闚ienie przez nos, wra瞠nie zatkanego nosa i st逝mionego g這su.

  • Wsuwanie j瞛yka mi璠zy z瑿y podczas wymawiania niekt鏎ych g這sek: , , d, s, z, c, dz, sz, , cz, d, t, d, n, l;

  • Zast瘼owanie trudniejszych g這sek 豉twiejszymi.

  • Ma k這poty z p造nn mow nie mo瞠 rozpocz寞 m闚ienia, powtarza pierwsz b鉅 kolejn g這sk, sylab w wyrazie, czasem ca造 wyraz, czy fraz, u dziecka 2-3 letniego mo瞠 to by przejaw rozwojowej niep造nnoci mowy, kt鏎a ust雷i gdy nie b璠zie si zwraca dziecku uwagi na niep造nn mow dziecka.

  • K這poty z oddychaniem w trakcie m闚ienia u ma造ch dzieci gdy faza wdechu i wydechu jest zbyt kr鏒ka, gdy dziecko m闚i na wdechu a nie na wydechu

Stan rozwoju mowy dzieci 6 - letnich

      U dziecka szecioletniego proces rozwoju wymowy jest uko鎍zony, ale proces rozwoju j瞛yka nadal trwa, bo dziecko przez ca造 czas uczy si nowych wyraz闚. Brzmienie wszystkich g這sek powinno by prawid這we. B喚dy gramatyczne ca趾owicie zanikaj, za wypowiedzi powinny by wielozdaniowe, sensowne i poprawne pod ka盥ym wzgl璠em.

 

Odchylenia od normy w zakresie rozwoju mowy, kt鏎e warto skonsultowa ze specjalist:

Literatura:

Emiluta Rozyja, D. (2006). Wspomaganie rozwoju mowy dziecka w wieku przedszkolnym. Warszawa: Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno Pedagogicznej.

Przetacznikowa, M.(1975). Wiek przedszkolny: W: M. 疾browska (red.), Psychologia rozwojowa dzieci

i m這dzie篡 (s.417- 519). Warszawa: PWN.

Sachajska, E.(1992). Uczymy poprawnej wymowy .Warszawa: WSiP.

 

Opracowa豉: mgr Renata Uliszewska

Powr鏒..

Logopeda

dla

przedszkolak闚

 

Logopeda

dla dzieci

spoza naszego przedszkola